Ngữ Pháp Tiếng Anh Nâng Cao: Lộ Trình 80 Bài Từ Suy Đoán Tới Câu Tường Thuật

Bộ C dạy gì, và khác bộ A với bộ B ở đâu

Nếu bộ A dạy bạn nói được và bộ B dạy bạn nói đủ, thì bộ C dạy bạn nói đúng sắc thái. Đây là khoảng cách giữa một người nói tiếng Anh trôi chảy và một người nói tiếng Anh mà người bản xứ không phải đoán ý. Ba ví dụ cho thấy khác biệt đó nằm ở đâu:

• He is late là một câu sự thật. He must be stuck in traffic là một phán đoán có căn cứ — bạn học ở must be và can’t be.
• I didn’t call her chỉ kể việc. I should have called her mang theo cả sự tiếc nuối — bạn học ở cấu trúc should have.
• You must polish your boots là ra lệnh. You are supposed to polish your boots là nhắc lại quy định mà ai cũng hay lờ đi — bạn học ở cấu trúc be supposed to.

Ai nên học bộ C

Bộ C phù hợp khi bạn đã nắm chắc các thì cơ bản, câu điều kiện loại 1 và loại 2, câu bị động ở các thì thông dụng. Nếu ba thứ đó còn lung lay, hãy quay lại lộ trình 80 bài cho người đi làm trước — bộ B xây đúng phần nền mà bộ C đứng lên. Còn nếu bạn mới bắt đầu, hãy đi từ lộ trình 80 bài cho người mới bắt đầu.

Dấu hiệu bạn đã sẵn sàng cho bộ C: đọc một bản tin tiếng Anh thì hiểu nội dung nhưng vẫn phải đọc lại những câu dài; nói được ý mình nhưng thấy câu mình nói lúc nào cũng ngắn và phẳng; viết email được nhưng không biết cách nói giảm cho lịch sự.

Chặng 1 (C01–C12): Nói về tương lai và mở rộng vốn cấu trúc

Chặng mở đầu hoàn thiện nhóm thì tương lai — phần mà hầu hết người học chỉ biết will và be going to — rồi bắt đầu bộ khung động từ theo sau bởi nguyên thể, thứ sẽ dùng lại suốt 70 bài còn lại.

• C01 — cách đề nghị giúp đỡ bằng tiếng Anh: mở đầu bằng tình huống đề nghị giúp đỡ, ôn lại phản xạ hội thoại trước khi vào ngữ pháp nặng
• C02 — thì tương lai tiếp diễn: công thức will be + V-ing và ba trường hợp dùng
• C03 — các cách nói về tương lai trong tiếng Anh: bốn cách nói về tương lai và sắc thái khác nhau của từng cách
• C04 — thì tương lai hoàn thành: will have + V3 cho việc sẽ xong trước một mốc
• C05 — cách tạo danh từ chỉ người trong tiếng Anh: các đuôi -er, -or, -ist, -ee và cách đoán nghĩa từ mới
• C06 — cách viết CV bằng tiếng Anh: từ vựng và mẫu câu cho CV, thư ứng tuyển và phỏng vấn
• C07 — động từ đi với to infinitive: nhóm động từ theo sau là to V
• C08 — từ vựng thiệp chúc mừng tiếng Anh: từ vựng thiệp chúc mừng, sinh nhật và các dịp kỷ niệm
• C09 — động từ + tân ngữ + to infinitive: mẫu động từ + tân ngữ + to V, nền cho bài C74
• C10 — phân biệt do và make: cặp do và make — hai động từ bị dùng lẫn nhiều nhất
• C11 — cách từ chối lịch sự bằng tiếng Anh: cách từ chối mà không làm mất quan hệ
• C12 — danh từ đi với to infinitive: nhóm danh từ đi kèm to V như attempt, decision, refusal

Chặng 2 (C13–C30): Suy đoán và mức độ chắc chắn

Đây là chặng quan trọng nhất của bộ C và cũng dài nhất. Tiếng Anh có cả một thang từ để nói bạn tin điều gì đó đến mức nào, và thang này chạy song song ở cả hiện tại lẫn quá khứ. Học xong chặng này bạn bình luận được về việc mình không tận mắt thấy.

• C13 — thông báo trên máy bay tiếng Anh: mẫu thông báo trong sân bay và trên máy bay
• C14 — từ vựng tiền tệ tiếng Anh: từ vựng tiền tệ và lịch sử đồng tiền
• C15 — từ lóng về tiền trong tiếng Anh: các từ lóng chỉ tiền mà từ điển hiếm khi giải thích
• C16 — make let help + động từ nguyên thể: make, let, help — nhóm động từ không có to
• C17 — prefer và would rather cách dùng: hai cách nói mình thích cái nào hơn
• C18 — phân biệt ought to và should: ought to so với should
• C19 — từ vựng khẩn cấp trên máy bay: từ vựng sự cố trên máy bay, kèm cách kể lại bằng các thì quá khứ
• C20 — suy đoán với may might could: suy đoán về hiện tại — mức có thể
• C21 — must be và can’t be: hai cực của thang suy đoán: gần như chắc và gần như không
• C22 — cấu trúc be supposed to: quy định mà người ta vẫn hay không làm theo
• C23 — cấu trúc by + V-ing: cách trả lời câu hỏi “bằng cách nào”
• C24 — đảo ngữ trong tiếng Anh: đưa trạng từ phủ định lên đầu câu và đảo trợ động từ
• C25 — suy đoán về quá khứ: toàn bộ thang suy đoán chuyển sang quá khứ
• C26 — cấu trúc should have: điều lẽ ra nên làm, kèm từ vựng quyền lợi người mua hàng
• C27 — shouldn’t have cách dùng: mặt phủ định: điều đã làm mà lẽ ra không nên
• C28 — quá khứ hoàn thành bị động: had been + V3 trong văn tường thuật điều tra
• C29 — must have been + V-ing: dạng đầy đủ nhất của suy đoán về quá khứ
• C30 — bài tập suy đoán tiếng Anh: bài luyện tổng hợp cả chặng, có bảng tra nhanh

Chặng 3 (C31–C44): Câu điều kiện và điều trái với thực tế

Chặng này dạy cách nói về những gì đã không xảy ra — thứ tiếng Việt diễn đạt bằng “giá mà”, “lẽ ra”, còn tiếng Anh diễn đạt bằng cách lùi thì. Đây cũng là chặng có nhiều mẫu câu lịch sự nhất.

• C31 — cách xin lỗi bằng tiếng Anh: ba mức xin lỗi và cách đáp lại lời xin lỗi
• C32 — stop to do và stop doing: bốn cặp động từ đổi nghĩa khi theo sau là to V hay V-ing
• C33 — cấu trúc it is said that: cách đưa tin chưa kiểm chứng như nhà báo
• C34 — cách dùng unless: khi nào unless thay được if not và khi nào không
• C35 — từ vựng tin tuyển dụng tiếng Anh: đọc hiểu một mẩu quảng cáo việc làm
• C36 — từ vựng năng lượng và môi trường: từ vựng năng lượng, môi trường và cách tranh luận
• C37 — câu điều kiện loại 3: If + quá khứ hoàn thành, would have + V3
• C38 — if only cách dùng: câu cảm thán của tiếc nuối
• C39 — cấu trúc find it + tính từ + to V: chủ ngữ giả it và mẫu find it hard to
• C40 — từ vựng tour du lịch tiếng Anh: đọc tờ rơi lữ hành mà không bị tính từ quảng cáo dẫn dắt
• C41 — cụm danh động từ làm chủ ngữ: vì sao Eating carrots is chứ không phải are
• C42 — cấu trúc wish trong tiếng Anh: ba kiểu ước theo ba mốc thời gian
• C43 — từ vựng trường học ở Anh: grammar school, comprehensive, boarding-school khác nhau thế nào
• C44 — like doing và like to do: thích tận hưởng so với thấy nên làm

Chặng 4 (C45–C60): Mệnh đề quan hệ, mô tả và từ nối

Chặng này dạy cách nén: gộp hai câu thành một bằng mệnh đề quan hệ, gộp cả một mệnh đề thành một tính từ ghép, và chọn đúng từ nối tuỳ theo thứ đứng sau nó là mệnh đề hay cụm danh từ.

• C45 — từ vựng điệp viên và tội phạm: từ vựng điệp viên, tội phạm và cách mô tả nhân vật
• C46 — mệnh đề quan hệ với whose: nối hai câu chỉ sở hữu thành một câu
• C47 — giới từ đứng trước which: in which, at which và cách rút thành where, when
• C48 — tính từ ghép có số: vì sao viết a 3-year-old block chứ không phải 3-years-old
• C49 — cách dùng whom trong tiếng Anh: khi nào bắt buộc dùng whom thay who
• C50 — bài tập đại từ quan hệ có đáp án: bảng tổng hợp và bài luyện cả nhóm đại từ quan hệ
• C51 — cách miêu tả đồ vật bằng tiếng Anh: trật tự tính từ khi mô tả một món đồ
• C52 — cách miêu tả ngoại hình và tính cách: bộ tính từ tả người, kèm tiền tố phủ định và hậu tố tạo tính từ
• C53 — in order to và so as to: ba mức trang trọng khi nói mục đích, kèm dạng phủ định
• C54 — cấu trúc so that: khi mục đích là làm cho người khác được gì
• C55 — từ vựng phòng bệnh khi đi nước ngoài: từ vựng tiêm phòng, vệ sinh và cách viết hướng dẫn bằng bị động
• C56 — cấu trúc such that: such + danh từ so với so + tính từ
• C57 — a number of và the number of: một chữ đổi khiến động từ chia ngược lại
• C58 — cách dùng although và though: mệnh đề tương phản và lỗi thêm but vào sau
• C59 — cấu trúc not only but also: nhấn mạnh hai ý song song, kèm dạng đảo ngữ
• C60 — despite và in spite of: bảng tra liên từ và giới từ cho nguyên nhân, tương phản

Chặng 5 (C61–C80): Bị động, câu tường thuật và về đích

Chặng cuối hoàn thiện hai khối lớn còn lại — bị động ở mọi dạng, và câu tường thuật ở mọi kiểu câu — rồi kết bằng hai bài về chính bản chất của tiếng Anh.

• C61 — cách nói tin tốt bằng tiếng Anh: cách một bản tin phối ba thì trong vài câu liền nhau
• C62 — mệnh đề what trong tiếng Anh: gói cả một ý thành một khối rồi đặt vào vị trí danh từ
• C63 — whatever whoever whenever: nhóm bốn từ để nói “bất cứ gì, bất cứ ai”
• C64 — ngôn ngữ quảng cáo trong tiếng Anh: ba thủ pháp của quảng cáo: mệnh lệnh, câu hỏi, bị động
• C65 — từ vựng triệu chứng bệnh tiếng Anh: kể triệu chứng cho bác sĩ hiểu ngay
• C66 — tính từ ghép với phân từ: slow-moving so với man-made — chủ động và bị động
• C67 — cấu trúc it’s time: nói về hiện tại nhưng chia động từ ở quá khứ
• C68 — cụm động từ put up with: cụm động từ ba phần và các nghĩa khác của put up
• C69 — cấu trúc be + tính từ + to V: vì sao This gold is impossible to exploit không cần thêm tân ngữ
• C70 — bài tập câu bị động có đáp án: bảng tra bị động bảy thì và bài luyện chuyển câu
• C71 — bị động với to be + V3: nguyên thể bị động để liệt kê việc cần làm
• C72 — từ vựng dịch vụ sửa chữa tiếng Anh: gọi thợ, mô tả việc cần làm và mẫu nhờ người khác làm
• C73 — see somebody doing và see somebody do: thấy giữa lúc đang xảy ra so với thấy trọn vẹn
• C74 — cấu trúc tell somebody to do: nhóm động từ bắt buộc có tân ngữ trước to V
• C75 — phân biệt say và tell: quy tắc một dòng để không bao giờ chọn sai
• C76 — phân biệt if và whether: bốn chỗ chỉ dùng được whether
• C77 — cấu trúc if I were you: mẫu khuyên người khác tự nhiên nhất, và thao tác đổi về lời trực tiếp
• C78 — phong tục đám cưới ở Anh: registry office, church wedding, best man, page — đúng tên từng phần
• C79 — một từ nhiều từ loại trong tiếng Anh: một chữ đóng năm vai, và vì sao tiếng Anh linh hoạt như vậy
• C80 — phân biệt in case và in case of: bài chốt bộ: liên từ đi với mệnh đề, giới từ đi với cụm danh từ

Cách học một bài C cho hiệu quả

Mỗi bài C có cùng bảy phần, và thứ tự làm việc với chúng quyết định bạn nhớ được bao nhiêu. Quy trình tôi đề xuất:

1. Nghe trước, đọc sau. Bật file audio và nghe hết một lần mà không nhìn chữ. Mục tiêu không phải hiểu hết, mà là quen với nhịp câu.
2. Đọc bản tiếng Anh, chưa xem bản dịch. Gạch chân những chỗ mình đoán được nghĩa nhưng không chắc.
3. Đối chiếu bản dịch chỉ ở những chỗ đã gạch chân. Đọc cả bản dịch từ đầu là cách nhanh nhất để không nhớ gì.
4. Học từ vựng qua câu, không qua từ. Mỗi từ trong bài đều có một câu ví dụ và bản dịch. Hãy nhớ câu, từ sẽ theo câu mà vào.
5. Đọc phần ngữ pháp sau khi đã gặp nó trong bài. Lúc này quy tắc chỉ là lời giải thích cho thứ bạn vừa thấy, nên dễ vào hơn nhiều.
6. Làm bài tập trước khi xem đáp án — kể cả khi không chắc. Sai rồi mới sửa thì nhớ lâu hơn là đọc đáp án trước.
7. Ôn lại sau 1 ngày, 3 ngày, 7 ngày. Đây là phần hầu hết người học bỏ qua, và cũng là phần quyết định. Xem phương pháp lặp lại ngắt quãng.

Mỗi bài mất khoảng 45–60 phút nếu làm đủ bảy bước. Một bài mỗi ngày, sáu ngày một tuần, thì hết bộ C trong khoảng ba tháng rưỡi. Đi nhanh hơn được, nhưng đừng bỏ bước 7.

Học nhóm cấu trúc theo cặp, không học lẻ

Bộ C có rất nhiều cặp cấu trúc chỉ khác nhau một chữ. Học lẻ từng cái thì lúc dùng sẽ lẫn; học theo cặp và so sánh ngay thì phân biệt được luôn. Bảy cặp đáng học liền nhau:

• suy đoán với may might could và must be và can’t be — hai đầu của cùng một thang.
• cấu trúc should have và shouldn’t have cách dùng — khẳng định thì việc chưa xảy ra, phủ định thì việc đã xảy ra.
• in order to và so as to và cấu trúc so that — cùng nói mục đích, khác nhau ở chỗ ai hưởng kết quả.
• cấu trúc so that và cấu trúc such that — một cái chỉ mục đích, một cái chỉ kết quả.
• cách dùng although và though và despite và in spite of — chọn theo thứ đứng sau: mệnh đề hay cụm danh từ.
• phân biệt say và tell và cấu trúc tell somebody to do — có nêu người nghe hay không.
• stop to do và stop doing và like doing và like to do — cùng là chuyện to V hay V-ing đổi nghĩa.

Ghép bộ C với việc học qua bài hát

Ngữ pháp nâng cao có một vấn đề riêng: bạn hiểu quy tắc nhưng không có đủ dịp gặp lại nó để thành phản xạ. Bài hát giải quyết đúng chỗ đó, vì lời hát dùng dày đặc những cấu trúc mà bộ C dạy — nhất là điều kiện loại 3, wish, và if only. Nghe một bài mười lần là gặp lại cấu trúc mười lần mà không thấy nhàm.

Cách ghép đơn giản nhất: học xong một bài C thì tìm một bài hát có chứa cấu trúc vừa học và nghe nó trong vài ngày tới. Chuỗi 3000 từ vựng qua 66 bài hát trên NEU.vn được soạn theo hướng này — mỗi bài có lời song ngữ, bảng từ vựng và phần phân tích câu. Hai bài phù hợp để bắt đầu cùng chặng 3 là The Song Remains và One More Step.

Thêm một mẹo nhỏ: khi nghe, để ý những câu ca sĩ hát I’d have, I wish I’d, if only. Đó chính là điều kiện loại 3, cấu trúc wish và if only đang chạy trong đời thật.

Ba lỗi khiến người học mắc kẹt ở trình độ C

Một: học quy tắc mà không học cặp so sánh. Biết must have nghĩa là gì thì chưa đủ; phải biết nó khác can’t have ở đâu mới dùng được. Vì vậy mục trên có bảy cặp — hãy học theo cặp.

Hai: đọc bản dịch trước. Nghe có vẻ tiết kiệm thời gian, nhưng não sẽ không còn lý do phải tự giải nghĩa, và đó chính là lúc việc học dừng lại. Bản dịch trong mỗi bài đặt ở phần 2 là để đối chiếu, không phải để đọc trước.

Ba: không viết. Bộ C có rất nhiều cấu trúc mà bạn hiểu ngay khi đọc nhưng không bao giờ tự nghĩ ra khi nói. Cách chữa duy nhất là viết: sau mỗi bài, tự đặt năm câu về đời mình dùng cấu trúc vừa học. Năm câu tự nghĩ có giá trị hơn năm mươi câu đọc lại.

Học xong bộ C thì làm gì tiếp

Hết 80 bài C, bạn đã đi qua toàn bộ hệ thống ngữ pháp mà một người dùng tiếng Anh trong công việc cần đến. Việc còn lại không phải học thêm quy tắc, mà là tăng số lần gặp lại chúng:

• Đọc thật nhiều. Báo tiếng Anh mỗi ngày một bài. Gặp câu nào phải đọc lại thì dừng, xác định cấu trúc, tra về bài C tương ứng.
• Nghe có chủ đích. Chọn một cấu trúc mỗi tuần và nghe để bắt nó — tuần này would have, tuần sau be supposed to.
• Viết đều. Mỗi ngày ba câu, dùng cấu trúc của bài mới nhất. Ngắn nhưng đều thì hơn dài mà thưa.
• Ôn lại có hệ thống bằng phương pháp lặp lại ngắt quãng và ba bài tập tổng hợp: bài tập suy đoán tiếng Anh, bài tập đại từ quan hệ có đáp án, bài tập câu bị động có đáp án.
• Giữ phần giao tiếp không nguội với 60 câu giao tiếp cơ bản và lộ trình ứng dụng 90 ngày.

Câu hỏi thường gặp

Ngữ pháp tiếng Anh nâng cao gồm những phần nào?

Năm khối chính: nhóm thì tương lai và các mẫu động từ kèm nguyên thể; suy đoán và mức độ chắc chắn với must, may, can’t; câu điều kiện loại 3 cùng các cách nói điều trái với thực tế như wish và if only; mệnh đề quan hệ đầy đủ gồm whose, whom và giới từ + which; và cuối cùng là câu bị động ở mọi dạng cùng câu tường thuật. Bộ 80 bài C trên NEU.vn dạy đúng năm khối này theo thứ tự đó.

Học bộ C mất bao lâu?

Mỗi bài cần khoảng 45 đến 60 phút nếu làm đủ bảy bước: nghe, đọc, đối chiếu bản dịch, học từ vựng qua câu ví dụ, đọc ngữ pháp, làm bài tập rồi mới xem đáp án. Với một bài mỗi ngày và sáu ngày mỗi tuần, bạn hết 80 bài trong khoảng ba tháng rưỡi.

Cần trình độ nào mới học được bộ C?

Bạn cần nắm chắc các thì cơ bản, câu điều kiện loại 1 và loại 2, cùng câu bị động ở các thì thông dụng. Nếu chưa vững, hãy học bộ B dành cho người đi làm trước; bộ B xây đúng phần nền mà bộ C đứng lên.

Vì sao nhiều cấu trúc nâng cao lại dùng thì quá khứ để nói về hiện tại?

Vì tiếng Anh dùng việc lùi thì để đánh dấu điều không thật hoặc chưa xảy ra. Đó là lý do có It’s time we went, I wish I was at home, If I were you và I’d rather you didn’t. Hiểu nguyên tắc này thì bốn cấu trúc trên không còn là bốn thứ phải học riêng.

Phủ định của must trong suy đoán là gì?

Là can’t, không phải mustn’t. Nói He must be at home nghĩa là chắc chắn anh ấy ở nhà, và phủ định của nó là He can’t be at home. Chữ mustn’t chỉ mang nghĩa cấm, ví dụ You mustn’t smoke here. Đây là lỗi phổ biến nhất ở phần suy đoán.

Có nên học ngữ pháp nâng cao qua bài hát không?

Nên, nhưng ở vai trò ôn tập chứ không phải học mới. Bài hát cho bạn gặp lại một cấu trúc rất nhiều lần mà không thấy nhàm, đặc biệt với điều kiện loại 3, wish và if only. Cách làm hiệu quả là học quy tắc trong bài C trước, rồi chọn một bài hát chứa cấu trúc đó để nghe trong vài ngày tiếp theo.

Bắt đầu từ đâu

Mở cách đề nghị giúp đỡ bằng tiếng Anh và làm đúng bảy bước ở trên. Nếu muốn kiểm tra xem mình đã đủ nền chưa, hãy thử bài tập suy đoán tiếng Anh trước — làm được quá nửa là bạn vào chặng 2 được ngay. Còn nếu thấy khó, quay lại lộ trình 80 bài cho người đi làm một vòng rồi trở lại đây.

Toàn bộ 80 bài đều miễn phí, có audio, từ vựng kèm câu ví dụ song ngữ và bài tập có đáp án. Danh sách đầy đủ nằm ngay trong bài này, xếp theo đúng thứ tự nên học.